Wat valt onder agressie en geweld?
Agressie en geweld op het werk is meer dan slaan of schoppen. Ook schelden, dreigen, intimideren en spugen horen erbij. In de Arbowet valt agressie en geweld onder psychosociale arbeidsbelasting, samen met discriminatie, seksuele intimidatie en pesten. Voor al deze onderwerpen moet een werkgever beleid hebben.
Wat moet je werkgever regelen?
De Arbowet en het Arbobesluit (artikel 2.15) verplichten de werkgever om agressie en geweld zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. De Nederlandse Arbeidsinspectie kijkt daarbij onder meer naar:
- RI&E en plan van aanpak: bij welke functies, situaties, plekken en momenten agressie kan voorkomen, en wat eraan gedaan wordt.
- Een protocol: welk gedrag niet wordt geaccepteerd, hoe je meldt, wat je doet bij alarm, hoe de opvang geregeld is en hoe de organisatie met daders omgaat.
- Melden en registreren: een duidelijke afspraak wanneer je een incident meldt, en terugkoppeling naar medewerkers.
- Voorlichting: medewerkers weten welke risico’s er zijn en welke maatregelen er zijn genomen.
- Training: als de RI&E laat zien dat het nodig is. De training moet passen bij je functie en bij het soort agressie dat je tegenkomt, en wordt zo vaak herhaald als nodig.
- Opvang en nazorg: wie je opvangt na een incident en welke hulp er is.
Ook jij hebt een rol. Volgens de Arbowet let je als werknemer op je eigen veiligheid en die van anderen: je volgt de afspraken en meldt incidenten.
Wat werkt in de praktijk?
Herken spanning op tijd
Agressie komt zelden uit het niets. Let op signalen zoals een harde of juist heel zachte stem, onrustig heen en weer lopen, gebalde vuisten, een strakke blik of iemand die steeds dichterbij komt. Hoe eerder je het ziet, hoe meer ruimte je hebt om het af te remmen.
Begrijp waar het vandaan komt
In trainingen wordt vaak onderscheid gemaakt tussen twee soorten agressie. Bij frustratie-agressie komt het gedrag voort uit onmacht, angst, pijn of verwarring. Denk aan een cliënt met dementie die niet begrijpt wat er gebeurt. Rust, uitleg en begrip werken dan het best. Bij instrumentele agressie gebruikt iemand agressie bewust om iets af te dwingen. Dan helpt een duidelijke grens, zonder toe te geven aan het gedrag.
De-escaleer
- Praat rustig en zacht, in korte zinnen.
- Houd afstand en ga niet recht tegenover iemand staan.
- Luister en benoem wat je ziet: “Ik zie dat u boos bent.”
- Bied waar het kan een keuze, zodat iemand niet klem komt te zitten.
- Ga niet in discussie op het hoogtepunt van de boosheid.
Je eigen veiligheid gaat voor
Zorg dat je een vrije weg naar buiten hebt en dat je niet in een hoek staat. Roep een collega erbij of gebruik het alarm als dat nodig is. Lukt het niet om de situatie veilig te houden? Ga dan weg en volg het protocol van je organisatie.
Na een incident
Meld het incident, ook als het “maar” verbaal was. Maak gebruik van opvang en praat erover in het team. Zo kan de organisatie leren en maatregelen aanpassen. Waar nodig kan aangifte worden gedaan; volg de afspraken van je organisatie.
Agressie bij specifieke doelgroepen
Gedrag dat agressief lijkt, heeft in de zorg vaak een oorzaak in een ziekte of beperking. Meer weten? Bekijk ook onze cursussen Omgaan met dementie, Omgaan met LVB, Omgaan met autisme en Moeilijk verstaanbaar gedrag.
De cursus bij Safety Academie
In de cursus Omgaan met Agressie in de Zorg leer je agressie vroeg herkennen, voorkomen en er op de juiste manier op reageren. Je werkt met herkenbare situaties uit de zorg en realistische oefeningen. Na afloop krijg je een certificaat en word je opgenomen in ons certificatenregister.
Veelgestelde vragen
Is een agressietraining verplicht?
Er is geen vaste wettelijke termijn of verplichte cursus. Wel verwacht de Arbeidsinspectie training als uit de RI&E blijkt dat het nodig is, afgestemd op je functie en zo vaak herhaald als nodig.
Mag ik weglopen bij agressie?
Ja. Je eigen veiligheid gaat voor. Volg daarna het protocol van je organisatie en meld wat er gebeurd is.
Moet ik ook verbale agressie melden?
Ja. Ook schelden en dreigen zijn agressie. Door te melden krijgt je organisatie zicht op wat er speelt.
Laatst gecontroleerd: 14 november 2026.