Medicatie toedienen: wat mag je en welke scholing heb je nodig?

Kort antwoord: medicijnen aanreiken en toedienen mag je als je daarvoor bekwaam bent en werkt volgens het medicatiebeleid van je organisatie. Een paar handelingen zijn in de Wet BIG voorbehouden, zoals injecties. Die mag je alleen uitvoeren in opdracht van een arts of een andere zelfstandig bevoegde, en alleen als je er bekwaam voor bent. Bekwaam word en blijf je met scholing, oefening en begeleiding.

Bekwaam en bevoegd: wat is het verschil?

Bevoegd betekent dat je een handeling mag doen. Bekwaam betekent dat je hem goed kunt doen. In de zorg geldt: wie niet bekwaam is, is ook niet bevoegd. Ook als je functie het toestaat, mag je een handeling dus niet doen als je hem niet beheerst.

Bekwaam ben je als je de kennis, de vaardigheden en de juiste houding hebt. Je weet hoe een medicijn werkt, je kent de toedieningsvorm en je herkent problemen. Daarbij geldt: je werkgever moet je bekwaam vinden, en je moet jezelf bekwaam vinden. Twijfel je? Dan ben je het (nog) niet.

Wat zijn voorbehouden handelingen?

De Wet BIG noemt een aantal handelingen die zo risicovol zijn dat niet iedereen ze zomaar mag doen. Bij medicatie gaat het vooral om injecties. Ook katheterisaties en puncties staan op de lijst. Het voorschrijven van geneesmiddelen op recept is ook voorbehouden; dat doet de arts.

Ben je verzorgende of begeleider, dan ben je voor deze handelingen niet zelfstandig bevoegd. Je mag ze wel uitvoeren in opdracht, als aan deze voorwaarden is voldaan:

  • de opdrachtgever is zelf bevoegd, bijvoorbeeld een arts;
  • de opdrachtgever mag redelijkerwijs aannemen dat jij bekwaam bent;
  • de opdrachtgever geeft aanwijzingen als dat nodig is, en zorgt dat toezicht en hulp geregeld zijn;
  • jij volgt de aanwijzingen op die je krijgt.

Een opdracht mag mondeling, maar schriftelijk is beter. Leg vast wie de opdracht gaf, aan wie en wanneer. Twijfel je of je de handeling goed kunt doen? Vraag om uitleg, of weiger de opdracht.

Risicovolle handelingen

Naast de voorbehouden handelingen zijn er handelingen die niet in de wet staan, maar wel risico’s hebben. Een deel van de medicatiehandelingen hoort daarbij. Je werkgever bepaalt zelf of en welke afspraken daarvoor gelden, bijvoorbeeld een extra training of een bekwaamheidstoets.

Wat verwacht de inspectie?

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) toetst medicatieveiligheid met een eigen toetsingskader. Daarin staat onder meer:

  • zorgverleners zijn passend bij hun functie bevoegd en bekwaam, en blijven dat ook;
  • de zorgaanbieder schoolt en ondersteunt zijn medewerkers structureel op dit onderwerp;
  • er zijn actuele toedienlijsten beschikbaar;
  • de zorgaanbieder beschrijft wie waarvoor verantwoordelijk is, ook bij risicovolle en voorbehouden handelingen en bij de dubbele controle van risicovolle medicatie.

De basis hiervoor is de richtlijn Veilige principes in de medicatieketen.

Welke scholing heb je nodig?

Een diploma is niet altijd verplicht om bekwaam te zijn. Bekwaamheid kan ook blijken uit bijscholing, vaardigheidstraining en praktijkervaring. Goede scholing combineert theorie en praktijk: je leert waarom je iets doet, en je oefent het onder begeleiding. Herhaal je kennis regelmatig. In de zorg wordt scholing vaak elke twee tot drie jaar gegeven; jaarlijks is beter.

In de cursus Medicatie Toedienen van Safety Academie leer je hoe je veilig en verantwoord medicatie aanreikt en toedient. Je leert over soorten medicatie, toedieningsvormen en de aandachtspunten bij elke medicatiehandeling. Na afloop krijg je een certificaat en word je opgenomen in ons certificatenregister.

Veelgestelde vragen

Mag ik als helpende of begeleider medicijnen geven?

Medicijnen aanreiken en toedienen kan, als je daarvoor bekwaam bent en werkt volgens het medicatiebeleid van je organisatie. Voor voorbehouden handelingen zoals injecties gelden de extra voorwaarden van de Wet BIG.

Wie is verantwoordelijk als het misgaat?

De zorgorganisatie moet voorwaarden stellen aan medewerkers die medicatie geven en de kwaliteit kunnen controleren. Jij bent verantwoordelijk voor je eigen handelen: doe alleen wat je beheerst.

Hoe vaak moet ik bijscholen?

De wet noemt geen vaste termijn. Volg het beleid van je organisatie. Scholing elke twee tot drie jaar is gebruikelijk; jaarlijks oefenen is beter.

Laatst gecontroleerd: 14 november 2026.

Bronnen

Scroll naar boven