Wat is NEN 3140?
NEN 3140 is de Nederlandse norm voor het veilig gebruiken, beheren en onderhouden van elektrische installaties met laagspanning, en voor werken aan of in de buurt van die installaties. De norm is gebaseerd op de Europese norm EN 50110.
Het Arbobesluit eist dat werk met elektrische risico’s wordt gedaan door deskundige, voldoend onderrichte en daartoe bevoegde werknemers. De Nederlandse Arbeidsinspectie ziet NEN 3140 als de stand van de techniek. Werkgevers gebruiken de norm daarom om aan de wet te voldoen.
Wat is een VOP?
Een VOP is iemand zonder elektrotechnische opleiding, die wel is geïnstrueerd voor specifieke taken waarbij elektrische risico’s bestaan. De Arbeidsinspectie omschrijft een VOP als geïnstrueerd en zeer beperkt bevoegd.
Techniek Nederland noemt als voorbeelden monteurs van koelinstallaties en heftruckchauffeurs.
De rollen in NEN 3140 naast elkaar
- Installatieverantwoordelijke (IV): verantwoordelijk voor de veilige bedrijfsvoering van de elektrische installatie.
- Werkverantwoordelijke (WV): organiseert het werk, geeft instructies en houdt toezicht.
- Vakbekwaam persoon (VP): relevant opgeleid en ervaren, en voert zelfstandig elektrotechnisch werk uit.
- Voldoend onderricht persoon (VOP): geïnstrueerd voor specifieke, beperkte taken.
- Leek: niet aangewezen. Een leek doet geen elektrotechnische handelingen.
Wat mag een VOP wel en niet?
Wat jij precies mag, staat in jouw aanwijzing. Er is dus geen vaste lijst die voor iedere VOP geldt. Wel geeft de arbocatalogus voor de agrarische sector voorbeelden van taken die bij een VOP kunnen horen:
- stopcontacten, schakelaars, lampen en armaturen vervangen of aanbrengen;
- zekeringen vervangen;
- verlengsnoeren maken.
Gaat het werk verder dan dat, of staat het niet in je aanwijzing? Dan hoort het bij een vakbekwaam persoon. Een VOP werkt op aanwijzing van de werkgever of de werkverantwoordelijke en valt onder diens toezicht.
De vuistregel: twijfel je of iets binnen je aanwijzing valt, doe het dan niet en vraag het na bij je werkverantwoordelijke.
Zonder aanwijzing geen VOP
Een cursus alleen maakt je nog geen VOP. Je werkgever moet je schriftelijk aanwijzen. Volgens de Arbeidsinspectie doet de directeur of de installatieverantwoordelijke dat, en staan in de aanwijzing je bevoegdheden, zoals het soort werk en de plaats.
Bijlage D van NEN 3140 noemt wat er minimaal in een aanwijzing staat, onder meer:
- naam, geboortedatum en functie;
- de soort aanwijzing en de ingangsdatum;
- de installaties, ruimtes en werkzaamheden waarvoor je bent aangewezen;
- je verantwoordelijkheden, gereedschap en persoonlijke beschermingsmiddelen;
- plaats, datum en de handtekeningen van jou en van wie je aanwijst.
Je mag pas worden aangewezen als duidelijk is dat je voldoende kennis en ervaring hebt. Een VOP-cursus helpt je werkgever om dat vast te stellen en vast te leggen. Ben je niet aangewezen? Dan geld je als leek, ook als je de cursus hebt gevolgd.
Hoe vaak moet je herhalen?
Volgens de arbocatalogus moeten opleidingen periodiek worden herhaald, zoals NEN 3140 vraagt. Hoe vaak dat bij jou is, spreek je af met je werkgever en leg je vast bij je aanwijzing.
Veelgestelde vragen
Ben ik na de cursus meteen VOP?
Nee. De cursus geeft je de kennis. Je werkgever moet je daarna schriftelijk aanwijzen.
Wat is het verschil tussen een VOP en een VP?
Een VP is relevant opgeleid en ervaren en werkt zelfstandig aan elektrische installaties. Een VOP is geïnstrueerd voor specifieke, beperkte taken en werkt onder toezicht.
Geldt NEN 3140 ook voor hoogspanning?
Nee. NEN 3140 gaat over laagspanning. Voor hoogspanning is er NEN 3840.
Bronnen
- Nederlandse Arbeidsinspectie: basisinspectiemodule elektrische installaties en werkzaamheden
- Techniek Nederland: NEN 3140, doel en noodzaak
- Arbocatalogus agrarische sector (AgroArbo): NEN 3140